Studiereis Wenen, een overzicht

*onderaan dit artikel vind je de presentaties en foto’s van de studiereis.

Met de nachttrein naar Wenen
Het is woensdagmiddag, de dag van vertrek naar Wenen, wanneer mijn telefoon als een gek begint te piepen… De JV studiereis app… En alhoewel ik mij, als kersvers JV lid, al niet meer verbaas over de hoeveelheid appjes die over en weer worden gestuurd besluit toch maar even te kijken. Er zijn diverse incidenten op het spoor richting Duitse grens, zo snel mogelijk vertrekken! Dat begint al goed en de reis is nog niet eens officiëel begonnen…

Ik ren weg uit mijn overleg en pak gauw het U-OV trammetje richting Utrecht waar mijn collega Stefan tref en we de IC-trein richting Venlo willen pakken. Deze blijkt niet te rijden. Dan maar via Nijmegen met het boemeltje. Het voelt alsof we er al een wereldreis op hebben zitten als we – gelukkig op tijd – in Venlo aankomen.

De eerste horde is genomen, nu op zoek naar het JV gezelschap. Gelukkig is dat niet zo moeilijk. De plaatselijke snackbar is reeds overgenomen door een horde rolkofferrijders en de locatie op het perron is – aan de treinfotograferende manschappen – zo gevonden.  De groep Jonge Veranderaars die de komende dagen op studiereis gaan richting Wenen is een leuk gemeleerd gezelschap klaar om op avontuur te gaan. Met de nachttrein, dat dan weer wel…

Maar zover waren we nog niet. Eerst treinden we nog met weer een andere boemel (er zouden er nog vele volgen)  naar Düsseldorf alwaar we een uurtje de tijd hebben om een Bratwurst naar binnen te schuiven (mit Sauerkraut!!) en wat laatste inkopen te doen voor de nachtelijke overtocht naar Wenen.

En om 2045 uur was het dan eindelijk zover, we stapten in de nachttrein die ons in een rechtstreekse rit in nog geen 11 en een half uur naar Wenen zou brengen. De eerste indruk was als ik heel eerlijk gezegd niet zo best. De slaapcoupés leken op de treinstellen waar ik in mijn studententijd wel eens in zat tussen Rotterdam en Breda. Met zes personen proppen in één coupé, lekker krap en snel een raampje open tegen de vieze geurtjes. De Nightjet bleek het zelfde concept te hanteren, alleen moest er nu met zes man in een dergelijk hokje gezeten, gekaart, omgekleed en geslapen worden! Gelukkig werd van de nood een deugd gemaakt, werd er in diverse coupés een kaartje gelegd, een drankje opengetrokken en zat de sfeer er goed in.

Nadat we alle kaartspelletjes wel gehad hadd

en en we onzelf genoeg moed hadden ingedronken voor de nacht, werden de bedden opgeklapt en opgemaakt (logistiek een lastiger proces dan je zou vermoeden) en vouwden we ons, in verschillende ingewikkelde vormen (vooral de lange mannen onder ons) in de aanwezige bedjes.

Na een wat korte nacht met een noodstop,  her en der een snurkje en veel geluid bij het sluiten van de deuren na een tussenstop werden we ’s ochtend gewekt met een heus ontbijt onbed door de conducteur! En nadat we dat gezamenlijk hadden opgepeuzeld, de logistieke aankleed tassenorganiseer en beddenopklap logistiek uiteindelijk in omgekeerde volgorde ten opzichte van de dag ervoor tot een succesvol einde hadden gebracht, waren we bijna in Wenen. Snel de tassen bij elkaar verzameld en richting het perron gerolkoffert. Zo lukte het bijna iedereen om op tijd op het perron uit te stappen. Bijna iedereen, hoor ik je denken? Dat klopt, het lukte René om dusdanig laat richting uitgang te slenteren dat hij door de conducteur met koffer en al uit de reeds vertrekkende trein werd gegooid.

Later leerde ik dat de treinstellen die de ÖBB gebruikt (waar wij dus in zaten) overgenomen zijn van de DB en al meer dan 30 jaar oud zijn. Het Nighttrain concept is door hen in een korte tijd in de markt gezet en er wordt hard gewerkt aan het moderniseren van de treinstellen en het aanschaffen van nieuw materieel. Maar hierover ongetwijfeld meer verderop op in het artikel. – Door Jillis Mani – InTraffic –

Stadsvervoerder Wiener Linien
Wenen is recent wereldwijd op de kaart gezet als prettigste stad om te wonen. Dat komt gedeeltelijk door het goede stedelijk openbaar vervoer, dat hoofdzakelijk door Wiener Linien verzorgd wordt. Wenen heeft een zeer fijnmazig ov-netwerk met hoge frequenties. Het openbaar vervoerbedrijf is terecht trots op de hoge modal split van 39%. Dat wil zeggen dat gemiddeld 39% van de verplaatsingen in de stad per openbaar vervoer zijn. Ter vergelijking: in Nederlandse steden ligt dit gemiddeld tussen de tien en vijftien procent. Dit succes is onder andere te danken aan de grote investeringen door de stad Wenen en de Oostenrijkse overheid. Daarnaast kost een jaarabonnement slechts 1 euro per dag en ontmoedigt gericht parkeerbeleid het gebruik van de auto. Dit leidt ertoe dat het voor een gezin goedkoper is om met het ov te reizen en wanneer  ze met de auto weg willen een (deel)auto te huren.

Op dit moment werkt Wiener Linien aan uitbreidingen van haar metronetwerk. Het inwoneraantal van Wenen groeit namelijk aanzienlijk. Om deze groei te faciliteren breidt Wenen naar buiten uit, waarbij goed rekening gehouden wordt met de stedelijke inpassing van het openbaar vervoer. De metrolijn U2 is recent verlengd richting het gebied Seestadt. De nieuwe stations liggen echter in nog bijna volledig onbebouwd gebied, en dat is best bijzonder om te zien. In dat gebied moeten straks ongeveer 250000 mensen een thuis vinden, met een snelle verbinding het centrum in. Naast de verlengingen wordt er een nieuwe lijn aangelegd die verschillende knooppunten zal verbinden. De metro’s op deze lijn zullen volautomatisch gaan rijden. Ons bezoekje aan de verkeersleiding liet ons zien hoe Wiener Linien haar metro’s realtime in de gaten houdt.

Het was leuk om te zien hoe de Wenen het openbaar vervoer aanpakken. Daarbij staat ook toegankelijkheid hoog in het vaandel. Samen met belanghebbenden wordt het ov toegankelijk gemaakt en gehouden voor iedereen. Ook met de informatievoorziening worden stappen gemaakt, maar daar zijn wij in Nederland toch verder mee. Al met al liet Wiener Linien ons zien dat het verbeteren van openbaar vervoer niet alleen door innovaties mogelijk is, maar ook door bewust goed te investeren. Het bewijs dat dit werkt is in Wenen te vinden. -Door Thomas Teijl – HTM –

Westbahn
Tijdens onze studiereis in Wenen hebben we ook een bezoek gebracht aan een bijzondere vervoerder: WestBahn. Zij rijden voor eigen rekening en risico tussen Wenen en Salzburg, een druk traject tussen twee grote Oostenrijkse steden. WestBahn concurreert hier direct met ÖBB (de Oostenrijkse NS), en dit doen zij met succes. Om zich te onderscheiden profileert WestBahn zich als een servicegericht bedrijf, met gastheren, en met name gastvrouwen in plaats van strenge conducteurs. Hierdoor voelen de reizigers zich klant in plaats van reiziger, wat een van de succesfactoren is. Een andere succesfactor is het vervoer van voetbalsupporters. De directeur van WestBahn trok graag wat tijd uit om hierover te vertellen. Zij hebben een deal met Rapid Wien, een grote voetbalclub uit Wenen. Na de wedstrijden vervoeren ze de supporters naar huis, het enige wat de supporters daarvoor hoeven te doen is het niet slopen van de trein. En dat gaat super. Hoe? De directeur hangt zelf met een Rapid Wien vlag te zwaaien vanuit de cabine van de trein. Oftewel: door de verbinding met de klant te maken, ontstaan een wederzijds gevoel van genoegdoening, waardoor zelfs Weense voetbalhooligans de treinen heel laten. Daar kunnen wij in Nederland nog wat van leren…

De Oostenrijkse Spoorwegen, ÖBB
Als je met de Jonge Veranderaars op studiereis gaat naar Wenen, kan een bezoek aan de nationale spoorvervoerder ÖBB natuurlijk niet op het programma ontbreken.  In dat kader werd onze groep op vrijdag 17 maart ontvangen op een mooie locatie, middenin het gloednieuwe Hauptbahnhof, met uitzicht op de stationshal, op het digitale bord met vertrek- en aankomsttijden en op het spoor waar ieder uur één van de regionale treinen naar Bratislava vertrekt.

Voor Oostenrijk als land in het hart van Europa zijn verbindingen met de buurlanden van groot belang. Er is bijna geen betere manier om dat te demonstreren, dan het feit dat van de ongeveer 300 langeafstandstreinen die ÖBB Personenverkehr per dag laat rijden, meer dan 50% een internationale trein is. Er zijn nauwe partnerschappen met Deutsche Bahn, SBB en de Tsjechische, Hongaarse en Slowaakse nationale vervoerders. Naar Italië is ÖBB op eigen rekening en risico treinen gaan aanbieden over de Brenner, en na aanvankelijke tegenwerking door de Italiaanse collega’s, ontstaat hier ook weer samenwerking.

Overigens exploiteert ÖBB niet alleen veel langeafstandstreinen naar internationale bestemmingen, vanuit Wenen bereik je met rechtstreekse regionale treinen in een goed uur onder andere Győr en Sopron in Hongarije, Bratislava in Slowakije (ieder half uur!) en de Tsjechische plaatsen Znojmo, en Břeclav op de lijn naar Praag. Voor mij als pleitbezorger van beter internationaal spoorvervoer met Train2EU is dit een heerlijk voorbeeld van hoe het ook kan.

Jarenlang lag Wenen op nog geen halfuurtje van het IJzeren Gordijn en waren de verschillende kopstations in de stad overstappunten tussen oost en west. Om van west naar oost en terug te reizen, was vaak een ritje met de tram door Wenen nodig. Voor OV-mensen is dat een leuk intermezzo, maar de meeste reizigers vonden het onhandig. Al rond 1870 werd daarom voor het eerst nagedacht over een Hauptbahnhof. De geopolitiek bood nog wat tegengas in de vorm van uit elkaar kruimelende rijken, wereldoorlogen, crises en ijzeren gordijnen, maar in 1995 is men dan toch begonnen met het project dat uiteindelijk december 2015 volledig opgeleverd werd. Het nieuwe Hauptbahnhof is zoals zo vaak ook een belangrijke drijvende kracht voor herontwikkeling van het omliggende gebied, waarvoor met de samenvoeging van twee stations en het opruimen van een rangeerterrein een enorme ruimte ontstaan is.

Voor het nieuwe Hauptbahnhof moest ook het spoornetwerk van heel Wenen en omstreken op de schop, wat niet in de laatste plaats een interessante uitdaging was, omdat in Oostenrijk op sommige hoofdlijnen links en op andere hoofdlijnen rechts gereden wordt, een situatie die overigens ook de geopolitiek mooi blootlegt: op de van oudsher op het Oostenrijks-Hongaarse achterland gerichte lijnen is het links, op de lijnen die op het huidige Duitsland georiënteerd zijn rechts.

De ontwikkelingen in Wenen vormden ook een mooi vliegwiel voor structurele verbeteringe

n in de rest van het land. In één klap worden de infrastructuur en de dienstregeling aangepakt, waarbij een gecadanceerde knooppuntendienstregeling, zoals in Nederland en Zwitserland gebruikelijk, het doel is. De Westbahn naar Salzburg en Innsbruck is flink opgewaardeerd, de Südbahn naar Graz wordt aangepakt en het gat in het netwerk tussen Graz en Klagenfurt gesloten. Om de rijtijden daarbij flink te verkorten schuwen de Oostenrijkers het boren van tunnels niet. De reistijd naar Sankt Pölten op de Westbahn is van 50 naar 25 minuten gebracht, waarbij de lijn met de Lainzer Tunnel en de Wienerwaldtunnel nu voor 22 km onder de grond ligt. In het project Koralmbahn tussen Graz en Klagenfurt, wordt nu een tunnel aangelegd van bijna 33 km. Ook de verbinding tussen Wenen en bijna buur-hoofdstad Bratislava wordt drastisch verbeterd, waarbij één van de lijnen bijna geheel opnieuw aangelegd, deels verdubbeld, en geëlektrificeerd wordt.

Mooi in ons bezoek was dat we niet alleen ÖBB, maar ook de concurrerende open access vervoerder Westbahn bezocht hebben. Over en weer werden wat prikjes en steken onder water gegeven, maar voor mij leidt het geen twijfel dat concurrentie in dit geval ook ÖBB gedwongen heeft om sneller te innoveren. Als dit leidt tot een mooier en beter product, dan vind ik dat toe te juichen.

En dan zou ik nog bijna de Nightjet vergeten. Eerder vermeldde ik al dat meer dan 50% van de langeafstandstreinen van ÖBB internationale treinen zijn. Dat betekent ook dat nachttreinen voor ÖBB ongeveer een aandeel van 17% van het vervoer vormen, waar dit bij DB 1% was. In dit licht is het logisch dat de Oostenrijkers nachttreinen niet beschouwen als uit de tijd, maar er juist een interessante businesscase in zien.  ÖBB heeft voor Nightjet al een aantal kleine investeringen in rollend materieel gedaan, en op dit moment loopt een aanbesteding voor geheel nieuw materieel. De voorgestelde interieurconcepten waren veelbelovend.

Productmanager Erwin Kastberger hield een levendig betoog en onze groep hing werkelijk aan zijn lippen om te horen wanneer de nachttrein naar Nederland weer terugkomt. Met de instroom van meer materieel, ligt het ook voor de hand dat er nieuwe bases opgericht gaan worden, waardoor het netwerk kan groeien. Ook naar verbindingen naar Amsterdam wordt daarbij gekeken. Ik zou zeggen: kunnen wij ÖBB verleiden, door de weg te effenen voor een basis in Amsterdam? Wie met mij mee wil denken nodig ik van harte uit.

Al met al een zeer geslaagd bezoek aan ÖBB en ik wil vooral Maurits Wever van de studiereiscommissie, en Jürgen Bozsoki  van ÖBB van harte danken voor het samenstellen van het boeiende programma! – Door Elmer van Buuren, Voorzitter Train2EU – www.train2eu.org 

Klimaatkamer
Vrijdagmiddag werd de RTA (Rail Tec Arsenal) bezocht. Nadat we een tijdje in de gloednieuwe Cityjet van de ÖBB hebben gezeten liepen we een kort stukje richting de klimaatkamer. Een grote testruimte waarop allerlei voertuigen, van trein tot tanks en helikopters worden getest op de meest extreme weersomstandigheden.

RTA is de exploitant van de klimaatkamer, die ze zelf de Climatic Wind Tunnel noemen en is ontstaan uit een publiek-private samenwerking tussen het Oostenrijks Instituut van Technologie en de toonaangevende treinfabrikanten Bombardier, Siemens, Alstom, Hitachi Rail Italy (voorheen bekend als Ansaldo Breda) en Firema (onder andere producent van metrovoertuigen van Milaan).

Na een presentatie waarin we wat informatie over het ontstaan van de klimaatkamer hebben gekregen, mochten we ook daadwerkelijk even rondkijken. De rondleider vertelde dat het regelmatig mis gaat en soms de scherven zelfs door de ruimte vliegen. Het raarste dat ooit getest is, is een man wie wilde testen of zijn schoenen bij een windsnelheid van 250 km. per uur nog aan zijn voeten zouden blijven zitten. Gehuld in winddichte outfit (ik stel me zo’n pakje voor dat je aankrijgt bij het skydiven)  werd hij de lucht in gehesen en blootgesteld aan de wind. De wind wordt via enorm ventilatoren en een indrukwekkend buizensysteem de testruimte in geblazen. Blijkbaar had de beste man zij

n veters goed geschikt, zijn schoenen bleven aan.

De technische ruimtes waren gigantisch, maar het hoogtepunt waren natuurlijk de klimaatkamers zelf. In een van de kamers was het -10 graden Celsius, de andere was maar liefst -25 graden Celsius. Paco, de geleidehond die ook mee was werd in speciale hondenschoentjes gehesen omdat hij anders met zijn pootjes vast zou vriezen. Stiekem maakten we wat foto’s waarna we weer snel naar buiten vluchten om op te warmen. Het vermogen van de klimaatkamer is een slordige 4,6 MegaWatt (en dat is dus echt héél veel). -Door Rick Broeren – Studiereiscommissie-

Naast alle inhoudelijke programmaonderdelen hebben we in Wenen ontzettend veel lol gehad. Donderdagavond borrelden we met de ÖBB trainees en vergrootte we ons internationale netwerk. Vrijdagavond deed ieder zijn eigen ding, de gezelligheid werd opgezocht in verschillende cafeetjes en een karaokebar (wat hi-la-risch was), een aantal bezochten de bioscoop en anderen doken lekker vroeg hun bedje in.
Op zaterdag maakten we een privétramrit door Wenen waar mede studiereiziger Peter de Vries ons voorzag informatie over alle mooie gebouwen die we passeerden, en dat zijn er veel in Wenen! Op de zaterdagmiddag vrije tijd werd door sommigen geshopt en een klein beetje cultuur gesnoven, anderen kregen geen genoeg van de inhoud en bezochten het techniekmuseum en andere interessante ov-projecten. Op de terugweg propten we onszelf nog even met z’n alle in één coupé, werd er nog gekaart en werd er voor wie er nog geen genoeg van had nog wat gekaraoked. Het was een fantastisch leuke reis en volgend jaar gaan we zeker weer!

Studiereiziger Emy maakte van de hele reis een vlog, die wordt binnenkort op de website geplaatst.  Binnenkort organiseren we een wrap-up van de studiereis. Daarin kiezen we een aantal onderwerpen waar we in Nederland van kunnen leren. Geïnteresseerd om daarbij te zijn of wil je meer details van wat we in Wenen hebben geleerd, de presentaties zijn bij Ingrid beschikbaar. Meld je aan of vraag ernaar via info@jongeveranderaars.nl

wiener-linien-ruimtelijke-inrichting
wiener-linien-quando-app
wiener-linien-introductie
wiener-linien-battery-bus
obb-vienna-bratislava
obb-nightjet
obb-hauptbahnhoff
obb-dienstregelingen
RTA-klimaatkamer
De presentaties van Westbahn volgen.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *